Komentar 12 Sep 17

Crna Gora riskira još jedno promašeno suđenje za ratne zločine

Nakon niza (blamirajućih za tužilaštvo) oslobađajućih presuda, u Crnoj Gori počinje još jedno suđenje za ratne zločine kojim tužioci, u želji da stvore rezultate koji će zadovoljiti EU, riskiraju još jedan promašaj.

Jovo Martinović BIRN Podgorica
Specijalno tužilaštvo u Podgorici. Foto: tuzilastvo.me.

Dok se Crna Gora trudi da postane članica EU, jedan od uslova koji mora ispuniti je suočavanje sa svojom prošlošću iz 1990-ih godina i kažnjavanje odgovornih za ratne zločine.

Crnogorski tužioci su do sada izrazito podbacili u rješavanju slučajeva najtežih ratnih zločina, među kojima su masakr civila- kosovskih Albanaca, od strane Vojske Jugoslavije (VJ) u Kaluđerskom Lazu, etničko čišćenje Bošnjaka u pograničnom području Bukovica i deportacija bošnjačkih izbjeglica (koje su kasnije pogubile snage bosanskih Srba).

U svim ovim slučajevima optuženi su oslobođeni.

Sada, Specijalno državno tužilaštvo pokreće još jedan slučaj koji bi zemlji mogao donijeti dodatnu blamažu, a radi se o predmetu koji je Srbija ustupila Crnoj Gori.

Naime, za ratne zločine počinjene nad civilnim stanovništvom na Kosovu, u utorak pred Višim sudom u Podgorici će se naći crnogorski državljanin Vlado Zmajević.

Prema navodima specijalnog tužioca Crne Gore, Zmajević je kriv za ubistvo četiri civila, kosovskih Albanaca, počinjeno 30. marta 1999. godine u selu Žegra u kosovskoj opštini Gnjilane.

Tužilac u optužnici navodi da je tog dana “u vrijeme oružanog sukoba između tzv. Oslobodilačke vojske Kosova i snaga Vojske Jugoslavije, dobrovoljac VJ Zmajević prekršio Ženevske konvencije ubivši civile koji nisu učestvovali u sukobu i opljačkao njihovu imovinu“.

Za slučaj je značajan navod da je on “bio uračunljiv, svjestan svoga djela”.

Tužilac opisuje i detalje zločina, pominjući i Zmajićevo navodno priznanje odgovornosti za zločine pred vojnim sudom u Prištini, kao i njegovo negiranje ovih zločina kada je kasnije uhapšen u Crnoj Gori.

Tužilac se poziva na dokumente Haškog tribunala o ekshumaciji tijela u selu Žegra i zaključuje da “iz izjava svjedoka i (srpske) Vojno-bezbedonosne agencije, proizilazi da je u kritičnom trenutku došlo do oružanog sukoba između oružane vojne organizacije, takozvane Oslobodilačke vojske Kosova i snaga Vojske Jugoslavije, te da je Zmajević bio pripadnik VJ”.

Međutim ovo “otkriće” tužioca o prirodi oružanog sukoba u Žegri u suprotnosti je sa samim nalazima Haškog tribunala.

Naime, u konačnoj presudi u predmetu protiv generala Vladimira Lazarevića, Nebojše Pavkovića i Sretena Lukića iz 2014. godine, Žalbeno vijeće Haškog tribunala zaključilo je da ne postoje dokazi o aktivnostima Oslobodilačke vojske Kosova u selu.

“Pretresno veće je zaključilo da su VJ i MUP, uz pomoć naoružanih civila i drugih neregularnih snaga ... istjerali kosovske Albance iz sela ... uz direktne prijetnje, premlaćivanje i ubijanje”, kaže se u presudi.

Takođe je utvrđeno da su kuće u Žegri “opljačkane i spaljene od strane VJ, kojoj su pomagali i naoružani civili i druge neregularne snage”.

Neuračunljivost

Slučaj Zmajević je prožet i drugim poteškoćama.

Kada je zajedno sa šest drugih rezervista VJ uhapšen 1. aprila 1999. godine, teretili su ih za ubistvo sedam od 13 civila koje su srpske snage ubile u Žegri.

Oni su inicijalno bili uhapšeni za pljačku i neposlušnost, jer ih VJ nije mogla držati pod kontrolom, što je navedeno u mnogim internim izvještajima koji su danas javno dostupni.

Ubrzo nakon toga, vojni tužilac u Prištini podigao je optužnicu samo protiv Zmajevića, koga je vojni sud 5. juna 1999. uputio u Vojnu bolnicu u Nišu na psihijatrijsko promatranje, dok su ostali oslobođeni.

Zmajević, koji se 1993. godine borio i u Vukovaru i koji je osuđivan za pokušaj ubistva i iznuđivanje, opisuje se u ljekarskom nalazu kao “emocionalno napeta ličnost, koja pati od anksioznosti”.

U izvještaju se zaključuje da je njegova „funkcija svesti“ u vrijeme krivičnog djela bilo “bitno smanjena” i da pati od “razvoja psihopatskih crta... i da ima psihopatsku strukturu ličnosti”.

Zmajević je naknadno psihijatrijski liječen sve do 2006.

Sve je ovo bilo nebitno za crnogorskog tužioca koja je, željna “rezultata”, se oglušila na izvještaje i Zmajevića definisala kao ličnost koja je tokom izvršenja navodnih zločina bio “uračunljiv i svjestan svoga djela”.

Tužilac je takođe odbacio zahtjev Zmajevićevog advokata za dodatne psihijatrijske pretrage – što je nevjerovatno ponašanje s obzirom da je do sada svaki optuženik za ratne zločine u bivšoj Jugoslaviji morao proći kroz takve testove.

Specijalno tužilaštvo Crne Gore, pak, odlučilo je da Zmajevića optuži za ubistvo samo četiri civila, a ne sedam kako je to isprva navodilo kada je u avgustu 2016. uhapšen.

Čak i za ovu optužnicu dokazi su na “staklenim nogama”.

Naime, ključni svjedok Damir Nović, koji je zajedno sa Zmajevićem bio među osobama uhapšenim zbog pljačke, ima istorijat psihičkih bolesti.

Novićevo svjedočenje koje optužuje Zmajevića za ubistvo tri člana porodice Haziri, u cijelosti protivrječi rezultatima obdukcije forenzičkog odsjeka srpske policije u Gnjilanu, ali protivrječi i iskazu jednog člana porodice Haziri, koji je preživio ubistvo svojih roditelja.

Drugi svjedok optužbe, bivši poručnik VJ, izjavio je da je vidio kada je Zmajević ubio jednog čobanina albanske nacionalnosti, iako niko od ostalih vojnika koji su bili prisutni na tom mjestu nije potvrdio poručnikovu priču. Takođe, njegov se iskaz razlikuje i od svjedočenja koje je dao sin ubijenog.

Jedna stvar oko koje se slažu svi bivši pripadnici VJ, danas svjedoci protiv Zmajevića, jeste to da se on ponašao kao psihički poremećena i psihopatska osoba.

Oni su takođe naveli da su im komandanti VJ dali instrukcije da ne prave nikakvu razliku između civila albanske nacionalnosti i OVK “terorista”, jer su svi isti.

Nestali dokumenti

Drugi problem koji se u ovom slučaju pojavljuje je to što Srbija nije poslala crnogorskom specijalnom tužiocu rezultate testova parafinske rukavice i ostale nalaze vještačenja, na osnovu kojih bi se moglo utvrditi da je Zmajević bio taj koji je ubio mještane kosovskog sela.

Neslužbeno objašnjenje je bilo da su „dokumenti zagubljeni“, ali je tužilac i pored toga odlučio nastaviti sa slučajem.

Ubijene osobe su bile istaknuti stanovnici sela Žegra, među njima i lokalni lider političke partije Demokratska liga Kosova.

Mještani tvrde da su ubistva bila ciljana i dobro isplanirana od strane lokalne srpske policije i lidera vladajuće Socijalističke partije, uz podršku lokalnih civila srpske nacionalnosti.

Tužilaštvu u Gnjilanu su 2005. dostavljene prijave protiv brojnih lokalnih moćnika srpske nacionalnosti, koji su, kako se navodi, isplanirali i orkestrirali iznude, pljačke, ubijanja i protjerivanja Albanaca koji su u selu bili većina, a koji su imali brojnu i bogatu dijasporu u Švajcarskoj, pa su stoga smatrani da mogu plaćati velike iznude i reket lokalnoj policiji i gradskoj skupštini.

Međutim, u ovim se prijavama Vlado Zmajević ne spominje.

Srpsko pravosuđe nije se oglašavalo u vezi s ovim optužbama.

U Hagu, generali Lukić, Lazarević i Pavković su svako za sebe pripisivali zasluge za hapšenje Zmajevića i ostalih osumnjičenih, kao i za njihovu navodno brzu osudu.

U stvari, Zmajeviću u Srbiji nikada i nije bilo suđeno, dok su ostala šestorica, nečujno oslobođeni optužbi iza za javnost zatvorenih vrata.

Mnogi vjeruju da su srpski tužioci presrećni što je njihovim crnogorskim kolegama prepušteno da se bave ovako haotičnim slučajem, sa tananim dokazima, i da se raduju činjenici što procesuiranje Zmajevića više nije stvar Beograda.

Jer, na kraju, Srbija neće snositi nikakvu odgovornost za neuspjeh još jednog slučaja za ratne zločine u Crnoj Gori.

Disqus

blog comments powered by Disqus