Поделени мислења за одлуката на МКТЈ за Караџиќ

Додека решаваше по барањето на Караџиќ за ослободување, во средината на судскиот процес против него, Судскиот совет на Хашкиот Трибунал утврди дека обвинителите презентирале доволно докази по десет точки од обвинението, вклучувајќи ја и точката за геноцид во Сребреница. Но, Советот  ги отфрли обвиненијата по втората точка за геноцид, извршен во 1992 година во седум други општини во Босна и Херцеговина. 

Некои правни експерти сметаат дека ваквата одлука била очекувана, со оглед на претходните ставови на Судските совети на МКТЈ, додека пак други, за БИРН велат дека најтешките кривични дела, како што е геноцидот, не треба да се разлгледуваат „парцијално“ и дека обвинителството требало подобро да се подготви. 

Според обвинението, во периодот меѓу март и декември 1992 година, силите на босанските Срби под команда на Караџиќ ја презеле контролата врз градовите и селата во областа на Кључ, Зворник, Братунац, Власеница, Приједор, Фоча и Сански Мост, при што протерале стотици илјади лица од несрпска националност. Илјадници луѓе биле затворени во логори, а голем број биле убиени.

Одлуката на МКТЈ не значи дека овие кривични дела не се случиле, туку дека, судејќи врз основа на достапните докази, не претставуваат геноцид.

Злосторствата од 1992 година, и покрај ослободителната пресуда, и натаму стојат во обвинението против Караџиќ. Тие сега не се опишани како геноцид, туку како убиства, истребување, тортура, терор и принудна депортација.

Караџиќ побара да биде ослободен и од овие обвиненија, но неговото барање беше одбиено.

Адвокатот Миодраг Стојановиќ - член на тимот на одбраната на поранешниот воен командант на босанските Срби, Ратко Младиќ, кој е обвинет за истите злосторства како и Караџиќ - вели дека истата одлука ќе биде донесена и во случајот против неговиот клиент, откако обвинителството ќе ја заврши доказната постапка. 

„Најблаго кажано, обвинителството се впушти во овие обвиненија против Караџиќ и Младиќ на мегаломански начин. Ги терети за два геноцида - еден во Сребреница и уште еден во други општини, иако се свесни за фактот дека во ниту една пресуда изречена досега, геноцидот во кој било од тие градови, не е потврден “, вели Стојановиќ.

Тој вели дека во случајот против Караџиќ, Судскиот совет смета дека она што се случи во Сребреница е геноцид, додека она што се случило во Сараево или Источна Босна, не е.

Зарије Сеизовиќ, професор по меѓународно право од Сараево, смета дека секој случај е индивидуален и дека мозаикот  се сложува за секој случај посебно.

„Според мое мислење, нелогично е да се донесе одлука за ваква сериозна работа каква што е геноцид, сукцесивно и во фази. Не мислам дека Трибуналот има малициозни намери или дека може да се смета за пристрасен“.

„Сепак, кога зборуваме за сериозни злосторства, за најтешките кривични дела, како што е геноцид, треба да ја имаме предвид комплексноста на злосторството. Докажувањето на геноцидната намера е најтешка работа. Затоа е тешко да се докаже геноцидот“, вели Сеизовиќ.

Васвија Видовиќ, која ги застапува обвинетите пред Хашкиот трибунал, смета дека постојат докази за геноцид, не само во Сребреница, туку и за другите општини.

„Со оглед дека обвинителството беше вклучено и во други случаи кои се однесуваа на овие општини, тие требаше да ги имаат комплетирано сите докази за да бидат сигурни дека ќе биде изречена обвинителна пресуда“, вели Видовиќ.

Наташа Кандиќ, директор на Фондот за хуманитарно право од Србија, го дели нејзиното мислење, додавајќи дека таа е изненаден од таквата одлука.

„Оваа одлука дојде неочекувано. Не тера да размислиме дали обвинителството, ги презентирало сите достапни докази за злосторствата извршени, на пример, во Приједор или Зворник, бидејќи знаеме што се случило во овие општини“, вели Кандиќ.

„Кога ќе ги разгледате случувањата, не може а да не заклучите дека во тие општини постоела намера за делумно уништување на група луѓе кои живееле таму. Ова е вистинскиот опис за геноцид“, објаснува Кандиќ.

За жртвите пак, одлуката за ослободување на Караџиќ од обвиненијата за геноцид во седум босански општини, е тажна и шокантна.

Хазим Мујчиновиќ од Власеница вели дека одлуката го вратила назад во деновите кога во тој град биле извршени убиствата, додавајќи дека со одлуката е направен „судски геноцид“.

„Ние бевме никој и ништо. Бевме безгласна буква, бидејќи секој можеше да дојде, да не одведе од нашите домови, да не заколе или убие. Со судските процеси и сите одлуки донесени досега, против жртвите е извршен на некој начин судски геноцид, ако можеме да го наречеме тоа така, и тие сега повторно станаа жртви“, изјави Мујчиновиќ.

Магбула Мешановиќ од Здружението на исчезнати лица од општина Кључ, смета дека е тешко да се разбере одлуката на Хашкиот трибунал.

„Божјата правда е сè што ми треба. Ништо друго. Сум била разочарана од судовите и во изминативе 15 години. Навистина не можам да зборувам за тоа повеќе“, вели таа.

Питер Робинсон и Горан Петронијевиќ, членови на одбраната на Караџиќ, изразија задоволство од одлуката на Хашкиот трибунал.

Робинсон рече дека одлуката е „храбра“ и дека ја покажува „независноста на судиите“.

Петронијевиќ истакна дека Судскиот совет би можеле да го ослободи Караџиќ и од другите обвиненија, само кога би имал „малку повеќе храброст“.

„Убедени сме дека, до крајот на судењето, со презентирање на нашите сведоштва, материјали, експерти и писмени докази, ќе ги демаскираме стереотипите и лагите за Сребреница и Сараево, како клучни појави во мизерните и крвави случувања за време на граѓанската војна во Босна и Херцеговина“, рече Петронијевиќ.

Според него, одлуката на Судскиот совет, во која стои и дека другите наводи во обвинението биле докажани, не значи дека одбраната, за време на доказната постапка, ќе има проблеми да ги побие.