EnglishBos/Hrv/SrpRomânăБългарскиShqipМакедонски 10 Dec 15

Τεστ ανεκτικότητας: Ο εξτρεμισμός, απειλή για την Αλβανία

Κινδυνεύει μια μακρά παράδοση θρησκευτικής συνύπαρξης από την άνοδο μιας μορφής του Ισλάμ που είναι ανοιχτά εχθρική σε άλλες θρησκείες

Βλαντιμίρ Καράι Γκουράς (Gurras), Κουκάν (Kuqan), Πρίστινα και Βέρνη
Λεζάντα: Άγαλμα της Μητέρας Τερέζας της Καλκούτας, που ήταν αλβανικής καταγωγής, μπροστά από το Μεγάλο Τζαμί στην πόλη Σκούταρι (Scutari), στη βόρεια Αλβανία. Φωτο: Βλαντιμίρ Καράι

Βλαντιμίρ Καράι (Vladimir Karaj)  - Γκουράς (Gurras), Κουκάν (Kuqan), Πρίστινα και Βέρνη

Στο χωριό Γκουράς (Gurras), κοντά στα αλβανικά σύνορα με την πΓΔΜ, η οικογένεια Γκοροβέτσι (Goroveci) ζει σ’ ένα παλιό μονώροφο σπίτι γεμάτο με φυτά σε γλάστρες. Γύρω από το σπίτι υπάρχουν αμπελώνες, που τους καλλιεργεί η οικογένεια, βγάζοντας κρασί και ρακί, το «καθαρό» ποτό που είναι κοινό στις χώρες της Βαλκανικής.

Οι Γκοροβέτσι χαρακτηρίζουν εαυτούς μουσουλμάνους, παρά το γεγονός ότι μόλις ένας απ’ αυτούς νηστεύει στο Ραμαζάνι. Μία από τις νύφες τους, η Πολιέντα (Polieda), είναι χριστιανή ορθόδοξη αλλά την υποδέχθηκαν με θέρμη στην οικογένειά τους.

«Γιορτάζουμε το Πάσχα και τα Χριστούγεννα με τα συμπεθέρια και μας επισκέπτονται κι αυτοί στο Eid (σ.σ. μουσουλμανική γιορτή)» λέει η 52χρονη Νεβρές Γκοροβέτσι (Nevres Goroveci), μητέρα δυο γιων, καθισμένη στον κήπο μια ηλιόλουστη μέρα. Για του λόγου το αληθές, φέρνει τρία σφιχτά χρωματιστά πασχαλινά αβγά –δύο πράσινα κι ένα κόκκινο. Η οικογένεια της Πολιέντα τής έδωσε τα αβγά το περσινό Πάσχα και η παράδοση λέει πως θα πρέπει να τα κρατήσει ως το επόμενο.

Δεν είναι ασυνήθιστο στην Αλβανία για τα μέλη της ίδιας οικογένειας να ακολουθούν διαφορετικές θρησκείες και να γιορτάζουν από κοινού όλες τις θρησκευτικές γιορτές. Αυτό αντανακλά μια μακρά παράδοση θρησκευτικής συνύπαρξης σε μια χώρα, όπου η πλειονότητα των κατοίκων είναι μουσουλμάνοι, αλλά υπάρχουν ευμεγέθεις πληθυσμοί χριστιανών ορθόδοξων και καθολικών.

Αυτή η παράδοση είναι ένας από τους λόγους που ο Πάπας Φραγκίσκος επέλεξε την Αλβανία για το πρώτο του ευρωπαϊκό ταξίδι εκτός Ιταλίας τον Σεπτέμβριο του 2014. Χαρακτήρισε, μάλιστα, τη θρησκευτική ανεκτικότητα στην Αλβανία ως «θησαυρό» που θα πρέπει να προστατεύεται και τέλεσε την Κυριακάτικη λειτουργία ενώπιον 300.000 ανθρώπων, πολλοί εκ των οποίων ήταν μουσουλμάνοι.

Η Νεβρές Γκοροβέτσι (Nevres Goroveci) έξω από το σπίτι της στο χωριό Γκουράς (Gurras), με πασχαλινά αβγά που τής έδωσαν οι γονείς της νύφης της. Φωτο: Βλαντιμίρ Καράι 

Μία ακόμη ένδειξη των καλών σχέσεων μεταξύ των θρησκειών υπήρξε τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους. Τέσσερις ανώτατοι κληρικοί από τα βασικά θρησκευτικά δόγματα της Αλβανίας –σουνίτες μουσουλμάνοι, καθολικοί, χριστιανοί ορθόδοξοι και μπεκτασήδες, ένα ισλαμικό μυστικιστικό κίνημα- περπάτησαν πιασμένοι χέρι χέρι στην πορεία μνήμης, στο Παρίσι, μετά τις επιθέσεις στο σατιρικό περιοδικό Charlie Hebdo.

Αλλά αυτή η παράδοση συνύπαρξης βρίσκεται αντιμέτωπη με την πρόκληση της ανόδου μιας μη ανεκτικής μορφής του Ισλάμ μεταξύ μιας μειονότητας των Αλβανών, που είναι αποτέλεσμα του γεγονότος ότι ορισμένοι πήγαν στη Συρία και το Ιράκ να πολεμήσουν στο πλευρό του ISIS, της ένοπλης ομάδας που ελέγχει τμήματα και των δύο χωρών.

Μέχρι στιγμής, οι εντάσεις που πηγάζουν από τη ριζοσπαστικοποίηση στην Αλβανία έχουν περιοριστεί σε καυστικές online διαμάχες, με ορισμένους Αλβανούς να καταδικάζουν κάθε επίδειξη της μουσουλμανικής ταυτότητας και άλλους να τους κατηγορούν πως δεν κατανοούν την ισλαμική πίστη.

Αλλά οι αναλυτές προειδοποιούν ότι, εάν η Αλβανία δεν επιληφθεί της μη ανεκτικής ρητορικής απ’ όλες τις πλευρές, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερη πόλωση.

«Επικεντρώνοντας μόνο στα εξτρεμιστικά τμήματα εντός της μουσουλμανικής κοινότητας εκτρέπεται η προσοχή της κοινής γνώμης από το συνεχώς αυξανόμενο φαινόμενο της Ισλαμοφοβίας» λέει ο Έλτον Χατίμπι (Elton Hatibi),  επιστήμονας της θρησκευτικής ιστορίας και πολιτισμού.

Ο Μπεσνίκ Σινάνι (Besnik Sinani), ένας άλλος επιστήμονας και συγγραφέας θρησκευτικών ζητημάτων, λέει πως η θρησκευτική ανεκτικότητα δεν είναι «κάτι στατικό» αλλά χρειάζεται συνεχή προσοχή προκειμένου να διατηρηθεί. Αναφέρει ακόμη πως η Αλβανία θα πρέπει να δημιουργήσει «ένα νέο όραμα αμοιβαίου σεβασμού μεταξύ των θρησκευτικών κοινοτήτων».

“Σπάζοντας τα δόντια των άπιστων”

Οι ερευνητές υποψιάζονται ότι τέσσερις ενήλικοι από το χωριό της οικογένειας Γκοροβέτσι στο Γκουράς πήγαν στην περιοχή που ελέγχεται από τον ISIS, μεταξύ αυτών ένα ζευγάρι που πήραν μαζί τους και τα τρία τους παιδιά, σύμφωνα με απόρρητη αστυνομική έκθεση με προορισμό τους εισαγγελείς.

Το έγγραφο λέει πως ένας από τους ενήλικες ήταν ο νεότερος γιος της Νεβρές Γκοροβέτσι, ο Τολάντ (Taulant), ένας 28χρονος άνεργος απόφοιτος οικονομικών σπουδών. Ο ίδιος αρνείται ότι ανήκει στον ISIS, λέει ότι δεν έχει πάει ποτέ στη Συρία και παραπονιέται πως τον παρακολουθεί η αστυνομία.

“Κάτω από το όνομά μου στο ηλεκτρονικό σύστημα της αστυνομίας γράφει “επικίνδυνος” με κόκκινα γράμματα” λέει με σαρκασμό, ενώ χαϊδεύει απαλά τη γενειάδα του με τα ακροδάχτυλά του.

Πίστη στις στατιστικές?

Έως τον 21ο αιώνα, μία απογραφή του 1923 αποτελούσε την επισφαλή βάση των στατιστικών στοιχείων σε ό,τι αφορά τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των Αλβανών. Αλλά ακόμη και οι έρευνες που έχουν διεξαχθεί τα τελευταία χρόνια απέτυχαν να διευθετήσουν τις αντιπαραθέσεις σχετικά με το μέγεθος των διαφορετικών θρησκευτικών δογμάτων.

Σύμφωνα με την απογραφή του 1923, το 68,6% του πληθυσμού ήταν μουσουλμάνοι, το 21% χριστιανοί ορθόδοξοι και το 10,4% καθολικοί. (Οι μπεκτασήδες, ένα ισλαμικό μυστικιστικό κίνημα περιλαμβάνονταν στο σύνολο των μουσουλμάνων αντί να θεωρηθεί μια ξεχωριστή θρησκευτική ομάδα την εποχή εκείνη).

Η απογραφή του 1923 είχε πολλούς περιορισμούς, όπως σημειώνει η μη κυβερνητική οργάνωση open.data.al σε μια ανάλυση 

Αποδεχόταν μόνο ορισμένες κατηγορίες θρησκευτικών πεποιθήσεων, γεγονός που σημαίνει πως άλλα δόγματα που ήταν γνωστό πως υπήρχαν εκείνη την εποχή στην Αλβανία δεν καταγράφηκαν. Οι Αλβανοί έβλεπαν επίσης διαφορετικά τη θρησκεία τότε.

Υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία, της οποίας η μακροχρόνια κυριαρχία στην Αλβανία είχε τελειώσει μία δεκαετία νωρίτερα, η προσχώρηση σε κάποια θρησκεία είχε νομικές επιπτώσεις. Οι χριστιανοί είχαν διαφορετικές υποχρεώσεις από ους μουσουλμάνους σε ό,τι αφορά π.χ. τους φόρους και τη στρατιωτική θητεία.

Ωστόσο, οι στατιστικές αυτές άντεξαν επί πολλές δεκαετίες – σε μεγάλο βαθμό επειδή η κομμουνιστική δικτατορία που ανέλαβε την εξουσία μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο δεν είχε κανένα ενδιαφέρον στο να μετρήσει τη δύναμη των θρησκευτικών ομάδων.

Απαγόρευσε τη θρησκευτική πρακτική και ανακήρυξε την Αλβανία το πρώτο αθεϊστικό κράτος στον κόσμο. Οι θρησκείες επιτράπηκαν και πάλι από τον Νοέμβριο του 1990 μετά την πτώση του καθεστώτος αλλά μόλις το 2011 εντάχθηκε ερώτηση για το θρήσκευμα στην απογραφή, που απέφερε μάλιστα αρκετά αναπάντεχα αποτελέσματα.

Η απογραφή έδειξε ότι οι μουσουλμάνοι αποτελούν το 56,7% του πληθυσμού, με τους μπεκτασήδες να αναλογούν σ' ένα επιπλέον 2,1%. Το συνολικό ποσοστό του 58,9% των μουσουλμάνων ήταν περίπου κατά 10% χαμηλότερο από ό,τι στην απογραφή του 1923. Οι ορθόδοξοι χριστιανοί βρέθηκε πως αναλογούν στο 6,7% του πληθυσμού – ποσοστό χαμηλότερο κατά περισσότερες από 14 μονάδες σε σχέση με το 1923. Περίπου 5,5% των ανθρώπων δήλωσαν πως πιστεύουν χωρίς να ανήκουν σε κάποιο δόγμα και το 13,7% δεν απάντησε στο συγκεκριμένο ερώτημα.

Μόλις το 2,5% δήλωσαν αθεϊστές – ένας αριθμός που πολλοί ανέμεναν πως θα είναι πολύ υψηλότερο ύστερα από μια δεκαετία κομμουνισμού.

Πολλές θρησκευτικές ομάδες διατύπωσαν παράπονα σχετικά με το πώς διενεργήθηκε η απογραφή. Η Ορθόδοξη Εκκλησία ανακήρυξε τα αποτελέσματα “τελείως ανακριβή και απαράδεκτα”.

Σε έρευνα μεταξύ των πιστών της τον Δεκέμβριο του 2012, η εκκλησία ανέφερε πως ποσοστό μεγαλύτερο του 65% δήλωσαν πως δεν τους επισκέφθηκαν οι απογραφείς ή ότι δεν ρωτήθηκαν για το θρήσκευμά τους. Η εκκλησία υποστηρίζει ότι το ποίμνιό της αντιπροσωπεύει το 24% του πληθυσμού.

Μια έρευνα που διενεργήθηκε στο πλαίσιο ενός ακαδημαϊκού πρότζεκτ από την εταιρεία ερευνών Ipsos [pdf link] την ίδια χρονιά με την απογραφή και η οποία παρήγαγε διαφορετικά αποτελέσματα ήρθε να επιτείνει τη σύγχυση και την αντιπαράθεση. Βρήκε πως το 59,2% των Αλβανών περιγράφουν εαυτούς ως μουσουλμάνους, μ' ένα επιπλέον ποσοστό της τάξης του 7,7% να λέει πως είναι μπεκτασήδες και 0,7% να προσδιορίζονται ως σιίτες. Ποσοστό λίγο μεγαλύτερο του 17% χαρακτήρισαν εαυτούς ορθόδοξους χριστιανούς και 5,7% είπαν πως είναι καθολικοί.

Ούτε η απογραφή αλλά ούτε και η έρευνα του Ipsos παρέχουν πληροφορίες για τον αριθμό των γάμων μεταξύ ατόμων διαφορετικών θρησκειών.

Πηγές: open.data.al, Ινστιτούτο Στατιστικής Αλβανίας (INSTAT), Ipsos

Ο Τολάντ λέει πως πέρασε μια εβδομάδα στην τουρκική πόλη Άδανα -περίπου 120 χλμ από τα συριακά σύνορα- προκειμένου να βρει κάποια δουλειά, την οποία και δεν περιγράφει. Μιλάει, ωστόσο, υποστηρικτικά για το χαλιφάτο που ανακήρυξε ο ISIS στη Συρία και το Ιράκ.

“Το χαλιφάτο είναι καλό πράγμα για να ζήσουν εντός του οι άνθρωποι με μουσουλμανική πίστη” λέει, καθισμένος στην πιτσαρία Dante στο χωριό Τουσεμίστ (Tushemisht), στις όχθες της λίμνης Οχρίδας, που βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το πατρικό του.

Ερωτηθείς για τη φρικιαστική εκτέλεση από τον ISIS ενός πιλότου της ιορδανικής πολεμικής αεροπορίας, που κάηκε ζωντανός σε ένα κλουβί στις αρχές του 2015, ο Τολάντ απαντά πως ο πιλότος “δεν έριχνε καραμέλες”.

Η έρευνα, στην οποία ο Τολάντ και άλλοι χαρακτηρίζονται ως υποστηρικτές του ISIS, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι περίπου 90 Αλβανοί, μεταξύ αυτών και περισσότεροι από 20 ανήλικοι, έχουν ταξιδέψει στη Συρία. Τουλάχιστον 13 εξ αυτών σκοτώθηκαν στον πόλεμο που διεξάγεται εκεί.

 Στο πλαίσιο της έρευνας, τον Μάρτιο του 2014, το Δικαστήριο Σοβαρών Εγκλημάτων των Τιράνων, έδωσε εντολή για τη σύλληψη 13 ατόμων, μεταξύ αυτών και δύο ιμάμηδες, οι Μπουγιάρ Χίσα (Bujar Hysa) και Γκέντσι Μπάλλα (Genci Balla), οι οποίοι κατηγορούνται για στρατολόγηση δεκάδων τζιχαντιστών για να πολεμήσουν στη Συρία.

Σύμφωνα με το εναντίον του κατηγορητήριο, ο Χίσα δήλωσε σε μια τελετή που μαγνητοσκοπούνταν κρυφά, στις 21 Φεβρουαρίου 2014: “Θα ΄ρθει η μέρα σε αυτόν τον κόσμο πολύ σύντομα, Θεού θέλοντος ... που θα σπάσουμε τα δόντια των άπιστων, οι οποίοι μας έχουν καταπιέσει τόσο πολύ”.

Αυτού του είδους η ρητορική είναι σχετικά πρόσφατο φαινόμενο στην Αλβανία, όπου οι μουσουλμάνοι ακολουθούσαν παραδοσιακά μια “χλιαρή” και ανεκτική μορφή του Ισλάμ. Η θρησκευτική ταυτότητα στην Αλβανία θεωρείτο επί μακρόν δευτερεύουσα σε σχέση με την εθνική ταυτότητα. Αυτό έρχεται σε προφανή αντίθεση με ορισμένα άλλα βαλκανικά κράτη, όπου η θρησκεία και η εθνική ταυτότητα είναι στενά συνδεδεμένες.

“Η κυρίαρχη συζήτηση για τον αλβανικό εθνικισμό υποβάθμισε τη θέση της θρησκείας στην αλβανική κοινωνία” λέει η Ναταλί Κλέιερ (Natalie Clayer), καθηγήτρια στη Σχολή Ανώτατων Σπουδών στις Κοινωνικές Επιστήμες, στο Παρίσι, η οποία είναι ειδική στην αλβανική ιστορία.

Στα μέσα του 19ου αιώνα, οι θεμελιωτές του αλβανικού εθνικισμού προσπάθησαν να χτίσουν μια κοινωνία που να έχει ως επίκεντρο την εθνικότητα και τη γλώσσα, παρά το γεγονός ότι υπήρχαν κληρικοί στις τάξεις τους.

Μία από τις κυρίαρχες φιγούρες σε αυτό το κίνημα ήταν ο Πάσκο Βάσα (Pashko Vasa), ο οποίος έγραψε ένα από τα πρώτα μυθιστορήματα με αλβανική θεματολογία, το “Bardha of Temal”, που αφηγείται την τραγική ερωτική ιστορία μεταξύ μιας μουσουλμάνας κι ενός καθολικού στην πόλη της Σκόδρας κατά τη διάρκεια της οθωμανικής περιόδου.

Καθολικός από τη Σκόδρα, ο οποίος υπηρέτησε ως οθωμανός κυβερνήτης του Λιβάνου, ο Βάσα έγραψε μια γραμμή σε ένα ποίημα, που έχει γίνει κλισέ: “Η θρησκεία των Αλβανών είναι ο αλβανισμός”. Η φράση αυτή συνοψίζει την αντίληψη ότι η αλβανική ταυτότητα αφορά πρωτίστως το ίδιο το έθνος.

Οι ύποπτοι που συνελήφθησαν το 2014 δεν κρύβουν το μίσος τους γι' αυτή την ιδέα. Σ' ένα από τα ηχογραφημένα κηρύγματά του, ο Μπουγιάρ Χίσα επιτίθεται με σφοδρότητα στους “άπιστους” Αλβανούς. “Έχουν εμφυσήσει το πνεύμα του εθνικισμού στους ιμάμηδες” παραπονιέται.

Ο Χότζα απαγορεύει τη θρησκεία

Μετά τον Β' Παγκόσμια Πόλεμο, υπό την εθνικο-κομμουνιστική δικτατορία του Ενβέρ Χότζα, η Αλβανία πέρασε από τη θρησκευτική συνύπαρξη στη σκληρή καταστολή όλων των θρησκειών.

Παρά το γεγονός ότι το επίθετό του μεταφράζεται ως θρησκευτικός ηγέτης ή δάσκαλος, ο Χότζα μετέτρεψε την Αλβανία στην πρώτη επίσημα αθεϊστική χώρα στον κόσμο. Απαγορεύτηκε η άσκηση κάθε θρησκευτικής πρακτικής. Δεκάδες κληρικοί από κάθε μία από τις επίσημες θρησκείες εκτελέστηκαν ή πέθαναν σε στρατόπεδα εγκλεισμού.

Χιλιάδες εκκλησίες και τζαμιά κατεδαφίστηκαν και κατασχέθηκε από το κράτος η περιουσία των διάφορων θρησκευτικών ομάδων. Μόλις 77 θρησκευτικά κτίρια διατηρήθηκαν για λόγους πολιτιστικής κληρονομιάς, σύμφωνα με μια δακτυλογραφημένη λίστα που κατατέθηκε από τον τότε υπουργό Πολιτισμού στην κεντρική επιτροπή του Κόμματος Εργασίας.

 Έκθεση για τα “πρώτα αποτελέσματα στη μάχη κατά της θρησκείας” που κατατέθηκε το 1967 από τον υπουργό Παιδείας στην κεντρική επιτροπή του Κόμματος Εργασίας. Τη φωτογραφία παραχώρησε η Αντμιρίνα Πέτσι

Ο Ίλι Γκούρα (Ylli Gurra), μουφτής των Τιράνων, ο οποίος κατάγεται από οικογένεια ιμάμηδων επτά γενεών θυμάται ότι η Σιγκουρίμι (Sigurimi), η μυστική αστυνομία, παρακολουθούσε στενά την οικογένειά του κατά την περίοδο του κομμουνισμού.

Πληροφοριοδότης της Σιγκουρίμι κρυβόταν στον στάβλο κάτω από το σπίτι τους για να δει εάν ξυπνούσαν για το πρωινό γεύμα (πριν από την αυγή) κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού.

Ο Κλέιερ (Clayer), συγγραφέας ενός βιβλίου για τις ρίζες του αλβανικού εθνικισμού,  λέει πως μία μακροχρόνια παράδοση του καθεστώτος Χότζα υπήρξε η άνοδος της  εκκοσμίκευσης της αλβανικής κοινωνίας.

Ωστόσο, παρά την ωμότητά της, η κομμουνιστική δικτατορία δεν εκρίζωσε την πίστη μεταξύ των Αλβανών.

Έρευνα που διενεργήθηκε στο πλαίσιο ενός ακαδημαϊκού προγράμματος από την εταιρεία ερευνών Ipsos το 2011 έδειξε ότι περίπου το 90% των Αλβανών πιστεύουν στον Θεό.

“Επομένως, εάν κάποιος χρησιμοποιήσει την 'πίστη στον Θεό' ως κριτήριο, η Αλβανία είναι ένα από τα πλέον θρησκευόμενα κράτη στην Ευρώπη” λέει η Σεσιλί Έντρεσεν (Cecilie Endresen), ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και συγγραφέας ενός βιβλίου γι α τη θρησκεία και την εθνική ταυτότητα στην Αλβανία.

Ωστόσο, η ίδια έρευνα έδειξε ότι μόλις το 7% περίπου των Αλβανών παρακολουθούν θρησκευτικές λειτουργίες τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα.

Η Έντερσεν βλέπει μια καθαρή διάκριση στην Αλβανία μεταξύ θρησκείας στη μία πλευρά και πολιτικής και κράτους από την άλλη ως έναν από τους λόγους γιατί η χώρα δεν επλήγη από θρησκευτικές διαμάχες.

Μεικτοί Γάμοι

Περίπου οχτώ χιλιόμετρα από την πόλη του Ελμπασάν, το Κουκάν (Kuqan) είναι ένα χωριό πολλών θρησκειών όπου οι γάμοι μεταξύ μοσουλμάνων και χριστιανών ορθόδοξων αποτελούν συχνό φαινόμενο.

Καθισμένη σ' ένα τραπέζι, στο ιδιόκτητο μπαρ της, η Ιρένα Σότα, μια μεσήλικη ορθόδοξη, λέει ότι δεν την ανησυχεί καθόλου το γεγονός ότι ο γιος της θα παντρευτεί σύντομα μια μουσουλμάνα.

“Δεν μεγαλώσαμε με τη θρησκεία” εξηγεί, αναφερόμενη στη μακρά αθεϊστική περίοδο υπό το κομμουνιστικό καθεστώς.

“Το Πάσχα έλεγχαν στο σχολείο εάν τα χέρια μας ήταν βαμμένα κόκκινα προκειμένου να εντοπίσουν οικογένειες που εξακολουθούσαν να το γιορτάζουν” θυμάται. Η Σότα λέει ότι η οικογένειά της έσπαζε τα τσόφλια σε μικρά κομμάτια και τα έκρυβε ανάμεσα στις στάχτες της καμινάδας.

Πρόσθεσε ότι πιστεύει πρωτίστως στον Θεό περισσότερο από ό,τι σε οποιαδήποτε θρησκευτική πρακτική.

Ωστόσο, ο Μπουγιάρ Σουλομίνα, ένας ντόπιος φωτογράφος γάμων, θυμάται ότι  οι επιγαμίες δεν ήταν πάντα ξεκάθαρες. Στην κομμουνιστική περίοδο, η θεία του έφυγε από το σπίτι προκειμένου να παντρευτεί έναν ορθόδοξο επειδή ο μουσουλμάνος πατέρας της δεν ενέκρινε την ένωσή τους.

“Αυτοί ήταν γάμοι ύστερα από 'κλέψιμο'” λέει, χρησιμοποιώντας την παραδοσιακή φράση που περιγράφει τέτοιου είδους καταστάσεις.

Δεν υπάρχουν τέτοιου είδους δράματα στις οικογένειες σήμερα.

Η θεία, η οποία επαναστάτησε απέναντι στον μουσουλμάνο πατέρα της έγινε πιστή μουσουλμάνα και πήγε, μάλιστα, και για προσκύνημα (hajj) στη Μέκκα. Μία από τις αδελφές του Σουλομίνα είναι μουσουλμάνα που προσεύχεται πέντε φορές τη μέρα. Η μητέρα και η σύζυγός του αποσκίρτησαν από το Ισλάμ και εισχώρησαν στους κόλπους των Μαρτύρων του Ιεχωβά. Ο ίδιος ο Σουλομίνα εκφράζει τη συμπάθειά του προς τους Μάρτυρες του Ιεχωβά αλλά δεν αισθάνεται τμήμα καμιάς οργανωμένης θρησκευτικής ομάδας.

“Θα πρέπει να παραμερίσουμε κάτι από τη θρησκεία μας για τους γείτονές μας”   

- Μουσταφά Μεμέτι, ιμάμης αλβανικής καταγωγής στην Ελβετία

Ο Σεράν Μπράχο (Seran Braho), ένας 84χρονος μουσουλμάνος, δηλώνει υπερήφανος για τους γάμους των τριών γιων του με χριστιανές από το ίδιο χωριό. Ένας από τους γιους του βάφτισε τα παιδιά του, όπως προβλέπει η θρησκεία της μητέρας τους, στην Ελλάδα – και κάλεσε έναν ιμάμη στο γεύμα μετά την τελετή, αφήνοντας “βαθιά προβληματισμένο” τον Έλληνα ιερέα.

Ο φίλος του Μπράχο, Τρύφων Ράντζα (Trifon Ranxha), ορθόδοξος χριστιανός, 54 ετών, με τον οποίο πίνουν καφέ και ρακί συνήθως τα απογεύματα, λέει πως μία από τις κόρες του έχει παντρευτεί μουσουλμάνο και ο ίδιος χαίρεται γι' αυτήν. “Είμαστε όλοι ένας και έχουμε έναν μόνο Θεό” σημειώνει.

Ο Σεράν Μπράχο , ένας 84χρονος μουσουλμάνος και ο φίλος του Τρύφων Ράντζα, ένας 54χρονος ορθόδοξος χριστιανός, σε μπαρ στο χωριό Κουκάν, Φωτο: Βλαντιμίρ Καράι 

“Κρυπτοχριστιανοί” και Κόσοβο

Υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία, τόσο η Αλβανία όσο και το γειτονικό Κόσοβο βίωσαν έγιναν μάρτυρες ενός φαινομένου που δείχνει πόσο σύνθετη μπορεί να είναι η θρησκευτική ταυτότητα στην περιοχή. Ορισμένοι άνθρωποι, που είναι γνωστοί ως “κρυπτοχριστιανοί” δήλωσαν μουσουλμάνοι -γεγονός που τούς απέφερε οφέλη, όπως χαμηλότερη φορολογία- αλλά συνέχισαν να παρακολουθούν, μυστικά, τις καθολικές τελετές.

Τα τελευταία χρόνια, ορισμένα μέλη της μικρής κοινότητας των κρυπτο-καθολικών του Κοσόβου αισθάνθηκαν αρκετά σίγουροι ώστε να “αγκαλιάσουν” δημοσίως τη χριστιανική πίστη.

Το προφίλ της Καθολικής Εκκλησίας έχει διευρυνθεί τελευταία, και λόγω της κατασκευής ενός επιβλητικού καθεδρικού ναού στην πρωτεύουσα, Πρίστινα.

Αλλά ο Άλμπερτ Ζακάι (Albert Jakaj), ιερέας, λέει ότι ορισμένοι καθολικοί στο Κόσοβο εξακολουθούν να προτιμούν να κρατούν μυστική την πίστη τους.

“Ενδεχομένως ούτε τα ξαδέλφια τους γνωρίζουν ότι ανάβουν κεριά και βάφουν αβγά” λέει ο Ζακάι, καθισμένος σε ένα εστιατόριο στα περίχωρα της πόλης Φεριζάι (Ferizaj).

Πιστεύει ότι αυτοί οι άνθρωποι κρατούν μυστική τη θρησκεία τους επειδή φοβούνται ότι οι μουσουλμανικές οικογένειες δεν θα αφήσουν τις κόρες τους να παντρευτούν καθολικούς. Ο Ζακάι εξηγεί ότι η Καθολική Εκκλησία τους έχει αποδεχτεί ως ενορίτες και σέβεται την απόφασή τους.

“Είναι ένας τρόπος ζωής γι' αυτούς” εξηγεί ο Ζακάι.

Ο Άλμπερτ Ζακάι, καθολικός ιερέας στο Κόσοβο,  λίγο έξω από την πόλη Φεριζάι. Φωτο: Βλαντιμίρ Καράι 

Η Άλμα Λάμα, μέλος της Βουλής του Κοσόβου, πιστεύει ότι πάρχει μεγαλύτερη ανεκτικότητα στη χώρα καταγωγής της, την Αλβανία, από ό,τι στο Κόσοβο, όπου ζει από το 1999.

Η Λάμα μπήκε στο στόχαστρο μιας εκστρατείας διαδικτυακού προπηλακισμού στο Κόσονο μετά την κριτική που άσκησε κατά ενός ιμάμη το 2013, ο οποίος αποκάλεσε τις γυναίκες που έχουν προγαμιαίες σεξουαλικές επαφές “χρησιμοποιημένα κουτάλια” -μεταξύ άλλων υποτιμητικών όρων- και κάλεσε τους οπαδούς του να μην τις παντρεύονται.

Η θρησκεία στο Κόσοβο

Σύμφωνα με την απογραφή του πληθυσμού στο Κόσοβο το 2011, το 95% των κατοίκων είναι μουσουλμάνοι, λίγο περισσότερο από το 2% καθολικοί και 1,5% χριστιανοί ορθόδοξοι. Ωστόσο, ο πραγματικός αριθμός των ορθόδοξων χριστιανών είναι ακόμη μεγαλύτερος, καθώς τα μέλη της σερβικής μειονότητας στο Κόσοβο, που είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία ορθόδοξοι, μποϊκόταραν την απογραφή.

Πιστεύει ότι το εξτρεμιστικό Ισλάμ βρίσκει πρόσφορο έδαφος στο Κόσοβο και επισημαίνει πως οι αρχές κάνουν πολύ λίγα πράγματα για να το σταματήσουν.

Περισσότεροι από 200 μαχητές από το Κόσοβο λέγεται πως έχουν ενταχθεί στις τάξεις των ένοπλων Ισλαμιστών στη Συρία και το Ιράκ. 

Ωστόσο και η ίδια η Λάμα έχει κατηγορηθεί για έλλειψη θρησκευτικής ανεκτικότητας. Ενεπλάκη σε μία έντονη δημόσια λογομαχία με μία ισλαμιστική οργάνωση νέων, το Φόρουμ Νέων Μουσουλμάνων (Forum of Young Muslims) με αφορμή ορισμένα σχόλιά της για το Ισλάμ, με αποτέλεσμα οι δύο πλευρές να προβούν σε αλληλομηνύσεις για πρόκληση θρησκευτικού μίσους.

Στο μεταξύ, η Ισλαμική Κοινότητα στο Κόσοβο (ICK), που έχει υπό την ευθύνη της τη λειτουργία των τζαμιών στη χώρα, λέει πως κάνει ό,τι μπορεί προκειμένου να σταματήσει τους νέους ανθρώπους από το να προσχωρήσουν στον εξτρεμισμό, παρά τους περιορισμένους πόρους της.

 Ο Αχμέτ Σαντίρου (Ahmet Sadriu), αξιωματούχος της ICK, τονίζει ακόμη ότι ο εξτρεμισμός είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα και δεν είναι παρών μόνο στο Κόσοβο.

Παρά το γεγονός ότι εκπροσωπούν διαφορετικά δόγματα, ο Σαντρίου και ο Ζακάι διακηρύσσουν ότι οι Αλβανοί τόσο στην Αλβανία όσο και στο Κόσοβο μοιράζονται μια παράδοση αιώνων θρησκευτικής συνύπαρξης.

“Είμαστε όλοι αδέλφια” λέει ο Ζακάι. Από την πλευρά του, ο Σαντρίου τονίζει ότι “οι θρησκευτικές κοινότητες στο Κόσοβο, αλλά και στην Αλβανία, δεν έχουν προβλήματα η μία με την άλλη – και ποτέ δεν είχαν”.

Αυτή  η δήλωση, ωστόσο, δεν έχει σίγουρα εφαρμογή στις σχέσεις μεταξύ των Αλβανών μουσουλμάνων του Κοσόβου και των Σέρβων ορθόδοξων χριστιανών, που πολλές φορές έχουν σημαδευτεί από διαμάχες.

Φέτος, η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία διαδραμάτισε εξέχοντα ρόλο στη διπλωματική εκστρατεία που έβαλε “φρένο” στην ένταξη του Κοσόβο στο πολιτιστικό “κομμάτι” των Ηνωμένων Εθνών, την UNESCO.

Ο “άνδρας της χρονιάς” στην Ελβετία

Ο Μουσταφά Μεμέτι (Mustafa Memeti), ένας ιμάμης αλβανικής καταγωγής, εργάζεται σκληρά προκειμένου να προωθήσει τη θρησκευτική ανεκτικότητα – μερικές χιλιάδες χιλιόμετρα βορειοδυτικά των Βαλκανίων, στην Ελβετία.

Η χώρα αυτή αντιμετωπίζει τα δικά της προβλήματα με εξτρεμιστές μουσουλμάνους, πολλοί εκ των οποίων έχουν παρελθόν ως μετανάστες.

Ο Μουσταφά Μεμέτι, ιμάμης στην πόλη Βέρνη της Ελβετίας, εν ώρα προσευχής. Φωτο: Βατζίντ Μεμέτι 

Περισσότεροι από 70 άνθρωποι εγκατέλειψαν την Ελβετία για κάποιο λόγο που σχετίζεται με το τζιχάντ από το 2001, σύμφωνα με την έκθεση της Ελβετικής Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πληροφοριών (Οκτώβριος 2015).  Πενήντα επτά πήγαν στο Ιράκ και τη Συρία ενώ 14 ταξίδεψαν στη Σομαλία, το Αφγανιστάν ή το Πακιστάν, σύμφωνα με την ίδια υπηρεσία. Δεκατρείς απ' αυτούς τους τζιχαντιστές φέρονται να έχουν πεθάνει.

Ο Μεμέτι, ο οποίος κατάγεται από την κοιλάδα του Πρέσεβο στη νότια Σερβία, ανακηρύχθηκε “Ελβετός της Χρονιάς” από την εφημερίδα  Sonntagszeitung, επειδή μίλησε ελεύθερα κατά του εξτρεμισμού αλλά κι επειδή έλαβε μέρος στον “Οίκο των Θρησκειών” ένα πρότζεκτ στη Βέρνη, όπου κηρύσσει ότι οι μουσουλμάνοι μπορούν να συνυπάρχουν με άτομα άλλων θρησκειών υπό την ίδια σκέπη.

Το τζαμί του είναι ένα από τα οχτώ δωμάτια που προορίζονται για τις διαφορετικές θρησκείες εντός του μοντέρνου γυάλινου κτιρίου. Ο Μεμέτη, ο οποίος έγινε Ελβετός πολίτης το 2005, λέει ότι οι άνθρωποι όλων των θρησκευτικών δογμάτων θα πρέπει να είναι πρόθυμοι για συμβιβασμούς προκειμένου να συνυπάρχουν.

“Θα πρέπει να παραμερίσουμε κάτι από τη θρησκεία μας για τους γείτονές μας” λέει.

Κρούει δε τον κώδωνα του κινδύνου για τη στάση των επίσημων μουσουλμανικών κοινοτήτων στην Αλβανία, το Κόσοβο και την ΠΓΔΜ, που πιστεύει πως είναι υπερβολικά βολικές απέναντι σε συντηρητικές πτυχές του Ισλάμ.

“Οι συντηρητικοί έχουν βρει καταφύγιο υπό την ομπρέλα αυτών των θεσμών” λέει.

Τονίζει ότι είναι δουλειά θεολόγων, όπως ο ίδιος, “να μην επιτρέψουν ποτέ να γίνονται σφαγές στο όνομα της πίστης, του Θεού ή μιας ιδεολογίας, επειδή δεν έχουν καμιά σχέση με τον Θεό”.

Ο Βλαντιμίρ Καράι είναι συντάκτης στην αλβανική εφημερίδα Mapo. Αυτό το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο της  υποτροφίας Balkan Fellowship for Journalistic Excellence, με τη στήριξη του ERSTE Foundationκαι τουOpen Society Foundations, σε συνεργασία με το Balkan Investigative Reporting Network.

Talk about it!

blog comments powered by Disqus